ul. Daszyńskiego 12, 59-900 Zgorzelec
tel: (0-75) 77 54 616
http://www.euroopera.org
Stowarzyszenie:
Wiedza:
Słup dystansowy w Zgorzelcu - System
Michał Zarębski
Saski system pocztowy
W 1721 roku August II Sas zwany Mocnym, król Polski i elektor saski rozkazal ustawienie slupów milowych na trasach funkcjonowania poczty.
Organizatorem i generalnym pelnomocnikiem systemu pocztowego uczynil ksiedza magistra Adama Friedricha Zürnera (1679-1742). Mial on dokonac pomiarów wszystkich wazniejszych dróg Saksonii i dróg prowadzacych do Polski oraz stworzyc funkcjonujacy sprawnie organizm komunikacyjny. Ten niezmordowany, praktyczny i pilny czlowiek w ciagu 20 lat objechal wszystkie czesci kraju w celach pomiarów i osobiscie wybral niemal wszystkie miejsca do budowy slupów pocztowych. Poslugiwal sie skonstruowanym przez siebie w tym celu, specjalnym pojazdem mierniczy nazwanym "Viatorium". Efektem jego pracy byly szczególowe tabele odleglosci slupów dystansowych i pozostalych kamieni milowych, ich wielkosc i ksztalt. Dla wygody podróznych napisal "Tresciwy przewodnik dla zwyczajnej podrózy z Drezna do Warszawy" wydany w 1738 roku w Norymberdze.
Rozkaz króla mial na celu pobudzenie i wsparcie handlu oraz usprawnienie systemu komunikacyjnego ze szczególnym uwzglednieniem unii polsko-saskiej. Monogram "AR" (Augustus Rex), rok ustawienia oraz trabka pocztowa widnialy na wszystkich slupac i kamieniach milowych. Slupy dystansowe ozdobione byly dodatkowo podwójnym godlem z herbami Rzeczpospolitej i Saksonii ozdobionym polska korona królewska. Plaskorzezba godla mienila sie na nich piekna kolorystyka ozywiajac szare obeliski z piaskowca. Saskie pocztowe slupy milowe oraz dystansowe stawiane byly od roku 1722.
Dla potrzeb poczty Landtag saski wprowadzil 17 marca 1722 r. mile pocztowa. Jedna mila pocztowa równala sie dlugosci 2000 pretów lub 16000 lokci drezdenskich. W przeliczeniu na system metryczny dlugosc jej wynosila 9062 m. Obowiazywala do roku 1840, kiedy to wprowadzono mile saska (zwana takze drezdenska) równa 7500 m, przyjeta pózniej przez wiekszosc krajów niemieckich. Obie te miary odleglosci nazywane sa przez niektórych autorów mila saska (9062 m) i mila pruska (7500 m), co mozna przyjac jako próbe uporzadkowania kwestii nazewnictwa. W praktyce jedna mila pocztowa-saska (9062 m) okreslala odleglosc, jaka pokonywal poslaniec pieszy "w czasie dwóch godzin drogi". W dalszej czesci tego opracowania przyjeto te wlasnie, bardziej logiczne, nazwy mil.
Slupy, którymi znakowane byly trasy przejazdu poczty, dzielily sie na dystansowe, milowe, pólmilowe i cwiercmilowe. Te dwa ostatnie, zwane czesciej kamieniami pocztowymi - mialy ksztalt przysadzistej zwienczonej ostroslupem czworokatnej tablicy o wysokosci do 1,7 m w przypadku kamienia cwiercmilowego, oraz waskiego, lekko rozszerzonego ku górze czworoscianu o wysokosci do 3 m - w przypadku kamienia pólmilowego. Byl on równiez przykryty ostroslupem ustawionym na nieco szerszym gzymsie. Slupy milowe mialy ksztalt waskiego czworokatnego ostroslupa o wysokosci do 3,75 m. Dystansowe natomiast, mierzace do 4,5 m., opisane miejscowosciami i odleglosciami, ozdobione kolorowymi godlami ustawiane byly przy bramach miejskich oraz na rynkach.
Cwiercmilowe, pólmilowe oraz milowe dzielily trasy przejazdu poczty na odpowiednie odcinki. Slupy oznaczajace cwiartke mili mialy numery porzadkowe 1,3,5,7 itd., slupy oznaczajace polowe mili mialy numery porzadkowe 2,6,10,14,18 itd. (niepodzielne przez 4) a slupy milowe numerowane byly: 4,8,12,16 itd. (podzielne przez 4). Kazda oznakowana slupami milowymi droga miala wlasne numery porzadkowe.
Odleglosci na slupach okreslone byly w godzinach równych odleglosci pólmilowej, czyli ok. 4,5 km.
Powyzej slupy milowe poczty saskiej wg projektu A.F. Zürnera, od lewej: dystansowy, milowy, oraz kamienie: pólmilowy i cwiercmilowy.
Trasy pocztowe pomiedzy Saksonia i Polska wiodly róznymi drogami. Jedna z nich urzadzona wylacznie dla króla prowadzila przez Zary, Leszno, Poznan do Torunia. Wykorzystywano ja w latach 1714 - 1732. Od 1706 roku natomiast istnialy dwa szlaki pocztowe laczace Drezno z Warszawa. Jeden przez Lowicz, Kalisz, Leszno Glogów i Zagan, drugi przez Piotrków, Kepno, Olesnice, Wroclaw, Legnice, Görlitz i Budziszyn. W 1732 roku powstal jeszcze jeden szlak pocztowy pomiedzy Warszawa a Dreznem: przez Kargowa, Poznan, Sochaczew. Droge te kurier, przewozac listy panstwowe, przebywal w ciagu trzech dni, natomiast korespondencje kupiecka i prywatna kierowano przez Wroclaw. Odleglosc te dylizans pokonywal w 135,5 godz. przez Leszno lub w 136,5 godziny jadac przez Wroclaw.
słup dystansowy