ul. Daszyńskiego 12, 59-900 Zgorzelec
tel: (0-75) 77 54 616
http://www.euroopera.org
Stowarzyszenie:
Wiedza:
Słup dystansowy w Zgorzelcu - Historia
Michał Zarębski
Historia zgorzeleckiego slupa dystansowego poczty polsko-saskiej
Swa funkcje zgorzelecki slup dystansowy poczty polsko-saskiej zaczal pelnic 23 kwietnia 1725 roku, kiedy to ustawiono go przy Bramie Lubanskiej, przez która wiodla droga na wschód. Wjazd do miasta przez Brame Lubanska znajdowal sie w okolicy obecnego skrzyzowania ulic Henrykowskiej, Boleslawieckiej, Wroclawskiej i Lubanskiej. Dokladna lokalizacja slupa pocztowego stojacego przy tym skrzyzowaniu nie jest znana. Zwrócony byl czterema swoimi, opisanymi nazwami miejscowosci stronami, w kierunku dróg do nich prowadzacych.
Przy Bramie Lubanskiej miescila sie dawniej gospoda "Blauer Hecht" (Blekitny Szczupak). Slup pocztowy stal obok niej do czasów pruskich, do roku 1827. Przeniesiono go wtedy w poblize Mostu Nyskiego i ustawiono na dachu wglebionego w stok Wzgórza Garncarskiego (Töpferberg) pomieszczenia, mieszcacego prawdopodobnie studnie publiczna z poidlem dla koni pocztowych. Stanowil w nowym miejscu centralny punkt, na istniejacym tam wówczas, otoczonym budynkami Placu Pocztowym. W tym czasie dokonano zmian liczbowych umieszczonych na nim odleglosci. Prusacy, pod których wladanie dostalo sie w wyniku ustalen Kongresu Wiedenskiego Görlitz, wykorzystali monument dla potrzeb wlasnej poczty. Stalo sie tak byc moze ze wzgledu na wyjatkowa urode zgorzeleckiego slupa, gdyz wiekszosc elementów saskiego systemu pocztowego na terenie Prus zniszczono i potraktowano jako budulec.
Saski wykonawca slupa wiele pracy wlozyl w wykonanie plaskorzezb oraz nazw miejscowosci, które wciete sa gleboko w kamien, krój liter jest proporcjonalny i czytelny. Kontrastuje z powyzszym wykonanie oznaczen liczbowych okreslajacych odleglosci poszczególnych miejscowosci. Poprawiono je dostosowujac do nowej miary odleglosci: 7,5 kilometrowej mili saskiej (wprowadzonej w roku 1840 i przyjetej nastepnie takze przez Prusy), w miejsce wczesniejszego systemu okreslajacego 9 kilometrowa (9062 m) mile pocztowa jako podstawowa jednostke miary. Wynajety do tego pruski kamieniarz nie dorównywal jednak umiejetnosciom swojego poprzednika. We wglebieniu powstalym w wyniku wybrania starych liczb, widnieja nieudolnie wykonane nowe pruskie odleglosci, niektóre bledne: odleglosc do Waldau Grenze /Wykroty Granica/ podana jest jako 8 i 1/4 mili, (przy czym ósemka jest nieudolnie przerobiona z trójki). Wartosc ta podaja jeszcze zródla sprzed I wojny swiatowej, mimo iz nie odpowiada rzeczywistosci.
Powyzsze fakty dotyczace przeróbek w napisach stwierdzilismy ogladajac zachowane fragmenty slupa we wroclawskim muzeum. Kazde rodzace sie pytanie prowadzilo do nowych wniosków, z których powstawaly nastepne pytania. Tak powoli rodzil sie wizerunek slupa i odtwarzane byly detale, bezpowrotnie wydawaloby sie stracone. W tej mrówczej i na poly detektywistycznej pracy wspierali nas pracownicy muzeum oraz czlonkowie niemieckiej Grupy Naukowej. Doszli oni do podobnych wniosków dotyczacych zmian wprowadzonych w czasach pruskich. Stwierdzili ponadto pewne analogie pomiedzy poprawkami na zgorzeleckim slupie i na obelisku dystansowym w Hoyerswerda. Forma pisma wskazuje, iz poprawki na obu slupach wykonal prawdopodobnie ten sam niesolidny pruski kamieniarz. W okresie miedzywojennym obelisk oswietlala umocowana do sciany sasiedniego domu gazowa latarnia uliczna.
W tej postaci zgorzelecki slup dystansowy przetrwal do 1945 roku. W czasie wojny ulegl zniszczeniu. Jego fragmenty przelezaly w zapomnieniu, przysypane ziemia przez 10 lat. W roku 1955, podczas przeprowadzonej przez Pracownie Konserwacji Zabytków inwentaryzacji, odnaleziono je i przewieziono do Wroclawia. Zdeponowane w Muzeum Poczty, sa do dzis dostepne. Na jednym z ocalalych fragmentów, w doskonalym stanie zachowaly sie ujete w kartusze herby Rzeczpospolitej Obojga Narodów i ksiestwa Saksonii. Na drugim odczytac mozna wiekszosc napisów. Natomiast na zgorzeleckim Wzgórzu Garncarskim do dzis pozostaly dwa fragmenty zniszczonego slupa: skladajaca sie z dwóch czesci podstawa oraz dolny ozdobiony gzymsem fragment postumentu.
słup dystansowy